Inhoud
 

Van 1800 tot nu: hoe de fiets langzaam de wereld veroverde

Van 1800 tot nu: hoe de fiets langzaam de wereld veroverde

Waren fietsers uit het Victoriaanse tijdperk de oorspronkelijke hipsters? Al lang voordat er mannen met goed verzorgde baarden in vintagekleding op Fixies rondfietsten, waren er mannen met goed verzorgde snorren in modieuze kleding op vélocipèdes. Net zoals de mode, evolueert ook de fiets door de eeuwen heen. Werd ooit de auto nog beschouwd als het vervoermiddel van de toekomst, nu zijn het steeds meer de fietsers en netwerken van fietspaden die het stadsbeeld bepalen in de meeste grote steden wereldwijd.

De betekenis van de fiets kan niet onderschat worden: de evolutie ervan gaf ons het eerste, door de mens aangedreven tweewielige vervoermiddel, het bevrijdde de vrouw en het is een symbool van vooruitgang, plezier en ontspanning en van vrijheid en vermaak. De fiets is ook het symbool voor hoop in tijden waarin we voor grote uitdagingen staan, zoals dramatische klimaatverandering, obesitas die epidemische vormen aanneemt en een enorme bevolkingsgroei, vooral in de steden. Sinds zijn prille begin als stokpaard heeft de fiets zonder twijfel een lange weg afgelegd.

 

Fietsen door de jaren heen

 

1800-1830 1840-1870 1880-1910
Hoewel er betwistbare bewijzen zijn dat er vóór 1800 fietsen bestonden, wordt over het algemeen aangenomen dat de eerste fiets in 1817 in Duitsland werd uitgevonden door een zekere Baron Karl von Drais…

Lees meer
In de loop van de jaren 1860 ontwikkelde Pierre Michaux, oprichter van het bedrijf Michaux, de eerste echt populaire en succesvolle fiets met twee wielen. Deze was voorzien van pedalen…

Lees meer
Tussen 1869 en 1880 nam de vraag naar fietsen die over langere afstanden gebruikt konden worden en grotere snelheden konden halen voortdurend toe. Rond de jaren 1880 vergrootten de fabrikanten de omtrek van het voorwiel…

Lees meer
1920-1950 1960-1990 2000-heden
Gedurende deze periode veranderde het aandachtspunt van de mensen en in het westen doofde de fietsgekte uit. De fiets maakte plaats voor de auto die in die tijd gezien werd als het vervoermiddel van de toekomst…

Lees meer
Na de oorlogen en de economische crisis openden de jaren 1960 de weg naar de swingende sixties en de psychedelische seventies. Het was een van de hoogtepunten van onze recente geschiedenis…

Lees meer
Vandaag stimuleren vele steden wereldwijd actief het gebruik van de fiets en hebben ze een goed uitgewerkte fietsinfrastructuur. Steeds meer mensen gebruiken fietsen als een milieuvriendelijke en goedkope manier om zich in de stad te verplaatsen en…

Lees meer

 

Tijdslijn voor de evolutie van de fiets

Download tijdslijn

1800-1830

De uitvinding van de eerste fiets

Hoewel er betwistbare bewijzen zijn dat er vóór 1800 fietsen bestonden, wordt over het algemeen aangenomen dat de eerste fiets in 1817 in Duitsland werd uitgevonden door een zekere Baron Karl von Drais. Hij werd de ‘Laufmaschine’ (loopmachine) genoemd en werd in 1818 gepatenteerd als het eerste commercieel succesvolle, door de mens aangedreven, bestuurbaar transportmiddel. Andere uitvinders namen het concept over; in het bijzonder de Londenaar Denis Johnson, die een nieuwe, verbeterde versie ontwikkelde van Drais’ oorspronkelijke loopmachine. Bijna geheel uit hout gesneden, met een sturend voorwiel, was dit rijwiel ontworpen om de reistijd te halveren. Deze tweewielige uitvinding was niet van trappers voorzien, waardoor de berijders hem, niet zonder risico, met hun voeten moesten voortstuwen, terwijl ze zich bergaf lieten rollen en probeerden in evenwicht te blijven. Het kreeg als bijnaam het ‘stokpaard’, zoals het kinderspeelgoed, en de ‘Draisine’ (naar de baron) en stond officieel bekend als de ‘vélocipède’. Het stokpaard leek al min of meer op de tweewielers die we vandaag kennen.

 

Van stokpaard tot tweewieler

Tussen 1818 en 1820 werd het bezit van een vélocipède een rage die West-Europa en Noord-Amerika overspoelde. Iedereen moest dit nieuwe en modieuze product simpelweg hebben, vooral in de Londense society. Maar binnen enkele jaren nam de populariteit sterk af en werd de voorloper van de fiets zelfs verboden in sommige steden, door het grote aantal aanrijdingen tussen vélocipèdes en voetgangers. In de decennia tussen 1820 en 1850 nam de vélocipède verschillende vormen aan. Deze waren allemaal gebaseerd op het idee van een door de mens aangedreven rijwiel met vergelijkbare eigenschappen als die van de vélocipède. De nieuwe modellen hadden drie of vier wielen (bekend als drie- en vierwielers) en bestonden in een verscheidenheid van vormen en maten; de nieuwere versies kregen extra functies zoals trappers, pedalen en zwengels.

Terug naar boven

 

1840-1870

Driewielers & Boneshakers

In de loop van de jaren 1860 ontwikkelde Pierre Michaux, oprichter van het bedrijf Michaux, de eerste echt populaire en succesvolle fiets met twee wielen. Deze was voorzien van pedalen en zwengels aan het voorwiel zodPierre Michaux fietsat de berijder de fiets kon aandrijven door te trappen. Dit was een onmiddellijk succes en voor korte tijd was hij ongelooflijk populair. Toch had hij ook enkele nadelen. Zo maakte het gebruik van starre metalen frames en ijzeren banden die de fiets moeilijk hanteerbaar maakten – sommige wogen maar liefst 50 kilo. Deze fietsen stonden bekend als ‘boneshakers’ en waren, zoals de naam al zegt, uiterst oncomfortabel en moeilijk te besturen, ondanks de toevoeging van een zitje op springveren. Ze waren ook niet praktisch om te ‘beklimmen’, omdat de berijder ernaast moest lopen en dan bij hoge snelheid op het zadel moest springen. Men begon een aantal veranderingen in te voeren zoals het toevoegen van rubberen banden om de met metaal beslagen banden te vervangen en kogellagers om de beweeglijkheid van de pedalen te verbeteren. Op dat moment werden ook driewielers en vierwielers populair, waardoor een proces op gang kwam waarbij uitvinders probeerden een hele reeks steeds efficiëntere vormen van vervoer te ontwikkelen.

 

Het succes in het verre Oosten

Terwijl China vandaag bekend staat als het fietsland bij uitstek, werd het land voor het eerst met de fiets in contract gebracht in de jaren 1860, door de Chinese ambtenaar Bin Chun die bij een bezoek aan Parijs een vélocipède door de straten had zien scheuren. China, dat recentelijk met Europese heerschappij kennis had gemaakt, stond niet open voor nog een buitenlandse uitvinding en het idee vond maar weinig gehoor. Naar het einde van de 19e eeuw toe waren het vooral buitenlanders die fietsen gebruikten in Shanghai, terwijl Chinezen van aanzien nog steeds in een draagstoel of de nieuwste uitvinding, de riksja (uitgevonden in 1870), plaatsnamen. Het was simpelweg sociaal onaanvaardbaar dat een respectabele Chinees zich zonder begeleiding zou verplaatsen of, erger nog, dat men hem zou kunnen zien transpireren! Maar in weerwil van de aanvankelijk trage aanvaarding van deze tweewielige uitvinding, is het duidelijk dat Bin Chun de ogen van een van ‘s werelds grootste fietsmarkten geopend had.

Terug naar boven

 

1880-1910

Leren fietsen met vallen en opstaan

Tussen 1869 en 1880 nam de vraag naar fietsen die over langere afstanden gebruikt konden worden en grotere snelheden konden halen voortdurend toe. Rond de jaren 1880 vergrootten de fabrikanten de omtrek van het voorwiel tot hpenny-farthing – de filmklassiskeruiveringwekkende proporties. Dit nieuw rijwiel met een buitenmaats voorwiel raakte bekend onder de naam ‘penny-farthing’ (kwartje-dubbeltje) omdat het van de zijkant leek op een grote Britse penny, gevolg door een kleinere farthing munt. ‘Hoge bi’ was een andere bijnaam voor het voertuig, dat vooral in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten snel in populariteit steeg. In deze periode zorgden verschillende belangrijke uitvindingen voor een vermindering van het gewicht van het frame en voor meer comfort voor de fietser. Het wielontwerp werd verder verbeterd met spaken en kogellagers. Hoewel de penny-farthing maar korte tijd populair bleef, werd hij een symbool voor de laat-Victoriaanse vrijetijdsbesteding. Het hoge wiel, kenmerkend voor het ontwerp van de Hoge bi, mag de fiets dan wel verder en sneller laten gaan bij elke omwenteling van het voorwiel, het was absoluut niet praktisch. Sturen was moeilijk en een hindernis op de weg leidde tot extreem gevaarlijke situaties, waarbij de fietser regelmatig gelanceerd werd en met het hoofd op de straat terecht kwam. Het ‘leren vallen’ was een noodzakelijke vaardigheid, die elke berijder van de hoge bi fiets leren moest!

 

Het eerste vrouwelijke model

Ondanks verbeteringen zoals remmen en met lucht gevulde rubberen banden raakte de hoge bi al snel uit de gratie. Tegen het einde van de jaren 90 was de ‘veiligheidsfiets’, met twee wielen die even groot waren, een van de meest belangrijke ontwikkelingen in de evolutie van de fiets. Dit werd het prototype voor de moderne fiets, naast andere belangrijke voorzieningen die we vandaag nog op fietsen vinden, zoals pedalen die het achterwiel aandrijven via de ketting en het versnellingsapparaat en een stuur en vorken die het voorwiel dragen. Het tijdperk van de fiets werd bekend als de ‘gouden eeuw’ of de ‘fietsrage’. Het had ook verstrekkende gevolgen voor de rol van de vrouw in de maatschappij, waardoor de fiets de nieuwe bijnaam ‘machine van de vrijheid’ kreeg. Een vrouw die kon fietsen kon genieten van een toename in bewegingsvrijheid die haar op hetzelfde niveau kon brengen als die van de man. Vrouwen die fietsten, hadden ook behoefte aan meer praktische kleding, want de Victoriaanse mode met haar korsetten, zware, lange rokken, petticoats en hoepelrokken beperkte de beweging bij het fietsen. Dit nieuwe transportmiddel gaf een impuls aan de ontwikkeling van meer praktische en genderneutrale kleding voor vrouwen, zoals ruimzittende broeken en voorlopers van de broekrok.

Terug naar boven

 

1890-1950

De komst van de auto

Gedurende deze periode veranderde het aandachtspunt van de mensen en in het westen doofde de fietsgekte uit. De fiets maakte plaats voor de auto die in die tijd gezien werd als het vervoermiddel van de toekomst. Na de ‘roaring twenties’ volgde de Grote Depressie. De algemene stemming in de wereld veranderde drastisch, met crisis en wereldoorlogen in de jaren 30 en 40, en later de koude oorlog in de jaren 50. Gedurende de jaren 50 en 60 was de auto koning en de meeste fietsen werden verkocht aan kinderen, niet aan volwassenen. In de steden werden fietsers vaak vervloekt door de autobestuurders en de meeste mensen gaven de voorkeur aan de auto als vervoermiddel. In China nam het enthousiasme voor fietsen echter toe in de jaren 20, en in de jaren 30 werden de eerste assemblagelijnen voor buitenlandse fietsen in gebruik genomen. Toen China in 1949 een Volksrepubliek werd, besloot de Partij dat de fiets het voornaamste vervoermiddel van de bevolking moest worden. De meeste mensen gingen met de fiets naar werk en tegen 1958 produceerde China meer dan een miljoen fietsen per jaar. Tot op vandaag is China inderdaad de grootste fietsproducent ter wereld: het maakt ongeveer 60% van alle fietsen die op de wereld verkocht worden.

 

De eerste race met fietsen

Rond 1890 vond de eerste race met fietsen plaats en de fiets werd steeds meer als racefiets ontwikkeld. De eerste grote Franse wielrenrace werd rond de eeuwwisseling gehouden, maar de race kon niet doorgaan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Pas in 1947 werd het evenement opnieuw gehouden, de eerste sinds 1939. Ten gevolge van de oorlog en omdat gedurende lange tijd alle wedstrijden afgelast waren, kon niemand voorspellen wie er zou gaan winnen. Duitse en Italiaanse teams mochten niet deelnemen (en Frankrijk was officieel zelfs nog in oorlog met Italië). De ronde bestond uit 20-25 etappes die door Frankrijk, Luxemburg en België liepen, waarbij de renner die in de kortste tijd de finish haalde, winnaar was van die etappe. Dat systeem van opsplitsing in etappes duurde voort tot ver in de jaren 1980. In 1953 werd het ‘puntensysteem’ voor de groene trui ingevoerd (de groene kleur werd gekozen omdat de ronde toen gesponsord werd door een fabrikant van grasmaaiers).

Terug naar boven

 

1960-1990

De fiets verovert Hollywood

Na de oorlogen en de economische crisis openden de jaren 1960 de weg naar de swingende sixties en de psychedelische seventies. Het was een van de hoogtepunten van onze recente geschiedenis. Een tijd van hoop en vol belofte en van vrije expressie in mode, kunst en muziek, gedragen door een generatie die niet bang was om haar grenzen te verleggen. De bevrijding van de vrouw hadBMX – een nieuwe sport ontstaat ook een lange weg afgelegd sinds de Victoriaanse tijd en de minirok van Mary Quant definieerde een nieuwe generatie van geëmancipeerde vrouwen. Het was een decennium van verandering dat ook een blijvende invloed naliet op de evolutie van de fiets: in de periode van halverwege de jaren 60 tot 1975 beleefde de fiets een van zijn grootste hoogtepunten in populariteit sinds hij uitgevonden werd. Deze stond bekend als de ‘bike boom’. Dankzij een verhoogd bewustzijn van de noodzaak fit te blijven, verdubbelde de fietsverkoop tussen de jaren 60 en 70 en opnieuw tussen 1971 en 1975. In deze periode verscheen ook de BMX, met een ontwerp dat geïnspireerd was op de kampioenen van de motorcross. Hij werd een rage in de populaire cultuur en dook op in cultklassiekers zoals E.T., Karate Kid en BMX Bandits. Samen met freestyle fietscrossen zorgde dit voor een nog diepgaandere populariteit onder jonge mensen.

 

De MTB wordt geboren

Je zou kunnen zeggen dat mountainbiken al bestaat sinds de uitvinding van de fiets, omdat in de 19e eeuw weinig wegen verhard waren. MTB Suspension – het begin van de mountainbike Maar pas in het begin van de jaren 1980 werd de eerste officiële mountainbike op grote schaal geproduceerd. Deze fietsen, gebaseerd op een ontwerp uit de jaren 70 van een groep hippies uit Californië, waren geschikt om op elk soort terrein te fietsen. Ze werden vooral gebruikt om te freewheelen op bergpaden, offroad en crosscountry te fietsen, over ruw terrein of over paden. De eerste mountainbikes die gefabriceerd werden, konden even ongenadig zijn als de oorspronkelijke ‘boneshakers’, omdat ze niet voorzien waren van vering en uit zware materialen gemaakt werden. In 1980 begonnen fietsfabrikanten hoogtechnologische lichte materialen te gebruiken voor mountainbikes, zoals aluminium, evenals schokdempers en verende vorken. De typische banden van een mountainbike zijn breed en gegroefd, voor een beter evenwicht en sterkere grip.

Terug naar boven

 

2000 tot nu

Milieuvriendelijk, modieus & bike-sharing

Vandaag stimuleren vele steden werelEl-mountainbike – når benene skal slappe lidt afdwijd actief het gebruik van de fiets en hebben ze een goed uitgewerkte fietsinfrastructuur. Steeds meer mensen gebruiken fietsen als een milieuvriendelijke en goedkope manier om zich in de stad te verplaatsen en ook als een aangename manier om fit te blijven. In het begin van de 20e eeuw kwam de hipsterbeweging op in Amerikaanse plaatsen als Brooklyn (New York) en Portland (Oregon) en verspreidde zich als een lopend vuurtje over het westelijk halfrond. Grote kledingmerken grepen de beweging aan en dat betekende het einde van de mode die fietsers dwong zich in een strakke lycra te wurmen of plastic broekklemmen te gebruiken over flapperende broekspijpen. In plaats daarvan ontwierpen gewone kledingmerken en designerlabels stijlvolle en praktische kleding voor stadsfietsers, wat inhield dat zelfs de meest veeleisende fietser zich nu modieus kon kleden terwijl hij door de stad fietste. In grote steden in Europa en de V.S., zoals Amsterdam, New York en Londen, werden bike-sharing systemen opgezet die het voor iedereen mogelijk maken een fiets op te pikken en terug te plaatsen op een netwerk van stations overal in de stad. Dit is een eenvoudig en goedkoop middel om files te vermijden, en gemakk

elijk en comfortabel van A naar B te gaan.

 

Hipster of niet- de Fixie is een hit

Fietsen in de stad wordt steeds populairder en daarmee ook de trend om fietsen te personaliseren. Dit leidt tot de creatie van de ‘ultieme hipster’ fiets: de doortrapper (fixed gear). Het is in zekere zin de fiets teruggebracht tot zijn meest elementaire vorm, zonder versnelling en zonder vrijloop. Maar dan komt ook het nadeel: op een Fixie kun je niet rijden zonder te trappen. Je zou kunnen zeggen dat de evolutie van de fiets zo terug op haar vertrekpunt aankomt. Fixie fietsen zijn ideaal om je te verplaatsen in de binnenstad en omdat ze je dwingen de pedalen te gebruiken, ongeacht de afstand of de richting (bergopwaarts of bergafwaarts), helpen ze je om fit te blijven. De gemiddelde Fixie is een stuk lichter dan andere fietsen, waardoor het ideale forensenfietsen zijn. Waarom ze zo populair zijn? Misschien zijn ze in een wereld gekenmerkt door massaconsumptie de laatste vertegenwoordiger van eenvoud, teruggebracht tot de essentie van de klassieke fiets. Hipster of niet, de doortrapper is populair geworden bij allerlei soorten mensen die weer aansluiting willen vinden bij hun omgeving en het milieu.

 

Terug naar boven

 

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]